Sürekli Şişkinlik Hissediyorsan Sebebi SIBO Olabilir mi?

Sabah uyandığında karnın normal, ancak gün ilerledikçe şişmeye başlıyor mu? Yemekten birkaç saat sonra karnında belirgin bir doluluk, gaz veya baskı hissediyor musun?

Akşam olduğunda pantolonunun belinin sıkıştığını fark ediyor ve "Ben bugün ne yedim de böyle oldum?" diye düşünüyorsan, yaşadığın durum yalnızca kilo artışı olmayabilir.

Şişkinlik; gaz, bağırsak hareketleri, kabızlık, bazı besinlere karşı intoleranslar, fonksiyonel bağırsak hastalıkları ve farklı sindirim sistemi sorunlarıyla ilişkili olabilir. Bunlardan biri de SIBO (Small Intestinal Bacterial Overgrowth – ince bağırsakta bakteriyel aşırı çoğalma) durumudur.

Bu nedenle sürekli şişkinlik yaşıyorsanız yapılması gereken ilk şey "SIBO'm var" demek değil, şişkinliğin nedenini sistematik şekilde araştırmaktır.

SIBO nedir?

İnce bağırsakta normal koşullarda belirli miktarda mikroorganizma bulunur. SIBO ise ince bağırsakta bakterilerin sayısında ve/veya bileşiminde anormal artış olmasıyla ilişkilendirilen bir durumdur.

Bu bakterilerin bağırsakta bulunan karbonhidratları fermente etmesi sonucunda hidrojen veya metan gibi gazların üretimi artabilir. Bu da bazı kişilerde şişkinlik, karın ağrısı veya rahatsızlık, gaz ve dışkılama değişiklikleri gibi belirtilerle kendini gösterebilir.

Özellikle yemeklerden sonra belirginleşen şişkinlik, gaz, karın rahatsızlığı ve dışkılama değişiklikleri SIBO açısından değerlendirilmesi gereken belirtiler arasında yer alabilir. Ancak bu belirtiler sadece SIBO'ya özgü değildir.

Aynı şikâyetleri irritabl bağırsak sendromu, fonksiyonel şişkinlik, kabızlık, laktoz veya fruktoz intoleransı, çölyak hastalığı ve bazı diğer sindirim sistemi problemlerinde de görebiliriz. Bu sebeple gerekli SIBO testlerini yaptırmadan kesin SIBO durumunuz var demek yanlış olacaktır.

Peki sürekli şişkinlik SIBO belirtisi olabilir mi?

Evet, olabilir. Ancak tek başına şişkinlik SIBO tanısı koydurmaz. Bu ayrım özellikle önemlidir.

Örneğin her gün şişkinlik yaşayan bir kişide yalnızca şişkinlik olduğu için SIBO düşünmek yerine şu sorulara bakmak gerekir:

• Şişkinlik günün hangi saatlerinde artıyor?
• Yemekten hemen sonra mı, birkaç saat sonra mı ortaya çıkıyor?
• Gaz şikâyeti eşlik ediyor mu?
• İshal veya kabızlık var mı?
• Dışkılama sıklığı nasıl?
• Şikâyetler belirli besinlerle ilişkili mi?
• Daha önce geçirilmiş bağırsak enfeksiyonu veya abdominal cerrahi var mı?
• Bağırsak hareketlerini etkileyebilecek bir hastalık veya ilaç kullanımı söz konusu mu?
• Şişkinlik uzun süredir devam ediyor mu?
• Kilo kaybı veya besin eksikliği gibi başka bulgular var mı?

Fonksiyonel beslenme açısından SIBO'ya neden bakıyoruz?

Fonksiyonel beslenme yaklaşımında yalnızca "hangi bakteriler fazla?" sorusuna odaklanmak yeterli değildir. Daha önemli soru şudur:

Çünkü SIBO yalnızca bağırsaktaki bakterilerin kendisinden ibaret bir problem olarak değerlendirilmemelidir.

İnce bağırsağın hareketliliği, bağırsakların içeriği ilerletme mekanizması, geçirilmiş cerrahiler, bazı yapısal problemler ve çeşitli hastalıklar SIBO gelişimi açısından önem taşıyabilir. SIBO tedavisinde yalnızca bakterileri hedeflemek yerine, mümkün olduğunda altta yatan nedenlerin belirlenmesi ve düzeltilmesi gerekir.

Bu nedenle "SIBO var mı?" sorusunun yanında "Neden ortaya çıkmış olabilir?" sorusunu da sormak gerekir.

SIBO testi nasıl yapılır?

SIBO değerlendirmesinde klinik durumun yanında nefes testleri kullanılabilir. Hidrojen ve metan ölçümlerine dayanan glukoz veya laktüloz nefes testleri belirli hastalarda SIBO durumunu değerlendirme amacıyla kullanılmaktadır.

Ancak nefes testlerinin de kusursuz olmadığını bilmek gerekir.

SIBO varsa ne yapılır?

Burada da önemli bir yanlış anlaşılma var: SIBO tedavisi yalnızca "diyet yapmak" değildir.

İlk olarak mümkün olan durumlarda altta yatan nedenin ele alınması, varsa besin eksikliklerinin düzeltilmesi ve uygun hastalarda hekim tarafından tedavi planlanması gerekir. Antibiyotik tedavisi bazı hastalarda kullanılabilse de tedavi yaklaşımının klinik duruma göre belirlenmesi ve sürecin beslenme ile ciddi şekilde takip edilmesi gerekir.

SIBO'da beslenme nasıl planlanmalı?

Burada en büyük hata, kişinin uzun süre boyunca çok geniş bir besin grubunu hayatından çıkarmasıdır.

Şişkinlik yaşayan kişiye hemen glutensiz, süt ürünsüz, şekersiz, baklagilsiz, meyvesiz ve düşük karbonhidratlı bir beslenme vermek kısa vadede bazı belirtileri azaltabilir; ancak uzun vadede beslenme çeşitliliğini ciddi şekilde kısıtlayabilir.

Özellikle düşük FODMAP gibi eliminasyon yaklaşımları bazı kişilerde semptom yönetiminde kullanılabilir. Ancak bunlar "ömür boyu uygulanacak yasak listeleri" değildir.

Böylece kişinin hem semptomlarını yönetmek hem de gereksiz besin kısıtlamalarının önüne geçmek amaçlanır.

Probiyotik kullanmak SIBO'yu geçirir mi?

"Şişkinliğin varsa probiyotik kullan, SIBO geçsin" şeklinde standart bir yaklaşım yoktur. Kişinin bağırsak durumu ve SIBO durumu ayrı olarak değerlendirilip ihtiyaca göre doğru suşlarda kullanılmalıdır.

Bu nedenle probiyotik seçimi de kişinin şikâyeti, klinik durumu ve hedefi doğrultusunda değerlendirilmelidir.

Sürekli şişkinlik yaşıyorsanız ne yapmalısınız?

Öncelikle kendinizi onlarca besinden mahrum bırakmak yerine şikâyetinizin paternini takip edin.

Şişkinliğin ne zaman başladığını, hangi öğünlerden sonra arttığını, dışkılama düzeninizi, gaz şikâyetinizi ve eşlik eden diğer belirtileri not etmek değerlendirme sürecini kolaylaştırabilir.

Ayrıca yemekleri çok hızlı yemek, büyük porsiyonlar, fazla gazlı içecek tüketimi ve düzensiz bağırsak alışkanlıkları gibi daha basit nedenler de gözden geçirilmelidir.

Çünkü bazen çözüm "çok karmaşık bir bağırsak protokolü" değil, doğru nedeni bulmaktır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Sonuç: Her şişkinlik SIBO değildir

Sürekli şişkinlik yaşıyorsanız SIBO olasılığı değerlendirilebilir. Özellikle gaz, dışkılama değişiklikleri ve yemeklerle ilişkili belirgin gastrointestinal şikâyetler varsa bu konu hekim tarafından değerlendirilmesi gereken olasılıklardan biri olabilir.

Ancak şişkinliği olan herkesin SIBO olduğunu düşünmek doğru değildir.

Fonksiyonel yaklaşımın temel noktası da tam olarak burada ortaya çıkar: belirtiyi bastırmaya çalışmak yerine, kişinin bütün hikâyesine bakmak.

Sindirim sistemi hareketlerinden beslenme düzenine, kabızlıktan besin intoleranslarına, yaşam tarzından gerekli tıbbi değerlendirmelere kadar bütün tablo birlikte ele alındığında, kişiye gerçekten uygun bir yol haritası oluşturmak mümkün olur.